U Burundi bwasabye EAC gukora iperereza ku rupfu rwa Juvénal Habyarimana na Cyprien Ntaryamira

Yashyizweho kuya 2017-06-23

 http://umubavu.com

 

 Habyarimana na Ntaryamira

Inama Nkuru y’Umutekano y’u Burundi yasabye Umuryango w’Afurika y’Uburasirazuba(EAC) ko wakora ibishoboka byose hakamenyakana ukuri ku rupfu rw’uwari Perezida w’u Burundi ,Cyprien Ntaryamira na mugenzi we w’u Rwanda , Juvénal Habyarimana nyuma y’uko indege barimwo irashwe ku ya 6 Mata 1994.

Uyu akaba ari umwe mu myanzuro yavuye mu nama yahuje abagize Imana Nkuru y’Umutekano yamaze iminsi ibiri aho yari iyobowe na Perezida w’u Burundi ,Pierre Nkurunziza.

Itangazo ryasomwe n’umunyamabanga uhoraho mu nama Nkuru y’Umutekano y’u Burundi, Gen.Silas Ntigurirwa, rivuga ko Abarundi bashaka kumenya ukuri ku rupfu rwa Perezida wabo waguye i Kanombe mu gihugu cy’u Rwanda.

Muri iryo tangazo, inama nkuru y’umutekano igaruka ku mubano uri hagati y’iki gihugu n’u Rwanda aho yamenyesheje ko u Burundi bwamaze gushyikiriza ikirego mu muryango wa CIRGL, AU na EAC busaba ko iyi miryango yaha agaciro ibyo u Burundi burege u Rwanda harimo guhungabanya umutekano wabwo.

Inama nkuru y’umutekano kandi yasabye ko ibihugu byose bicumbikiye abagize uruhare mu ihirikwa ry’ubutegetsi mu Burundi muri Gicurasi 2015, byabohereza bakagezwa imbere y’Ubutabera.

Ku bijyanye n’ibiganiro by’amahoro bihuza Abarundi iyi nama yavuze ko umuhuza ,Benjamin William Mkapa yakwiyizira mu Burundi akareba uburyo umutekano wagarutse .Mkapa akaba yasabwe ko ibyo biganiro byakwimurirwa mu Burundi bigamomereza muri Komisiyo ibishinzwe (CNDI).

Abagize Inama Nkuru y’Umutakano bakaba bashimangiye ko imitwe yarwanyaga Leta yaciwe intege ku kigero cya 80% ndetse inasaba inzego zishinzwe umutekano kuba maso.

Ku mugoroba wo ku ya 06 Mata 1994, indege yari itwaye Perezida Juvenal Habyarimana na mugenzi we w’u Burundi Cyprien Ntaryamira, yarahanutse bombi barapfa, ubwo bavaga Arusha muri Tanzaniya mu nama ireba uko hashyirwa mu bikorwa amasezerano yo gusangira ubutegetsi na RPF- Inkotanyi. Iyo ndege kandi yaguyemo Abaminisitiri babiri b’abarundi aribo , Bernard Ciza na Cyriaque Simbizi.

Tariki ya 6 Mata 2017 ubwo habaga umuhango wo kwibuka ku nshuro ya 23 urupfu rwa Ntaryamira ,Ishyaka akomokamo rya FRODEBU rikaba ryarasabye u Burundi n’u Rwanda kwicara hamwe bakaganira ukuri ku rupfu rwe kukamenyekana ndetse hakarebwa uburyo hatangwa indishyiz’akababaro.

Kuri iyi tariki kandi Ishyaka riri ku butegetsi mu Burundi,CNDD-FDD,rikaba ryarashyize ahagaragara itangazo risaba Leta y’u Rwanda gutanga ubusobanuro ku rupfu rwa Ntaryamira rivuga ko riboneyeho akanya ko gusabira impozamarira y’imiryango ya Nyakwigendera nk’uko byakorewe imiryango y’itsinda ry’Abafaransa bari batwaye iyo ndetse yarimo Ntaryamira .

Abantu batadukanye batanze ubuhamya ku ihanurwa ry’iyi ndege :

Igisasu cyo mu bwoko bwa misile cyahanuye iyo ndege, bivugwa ko cyaturutse mu kibaya cya Masaka nk’uko abaturage bo muri Masaka babonye ibishashi by’igisasu kizamuka babyemeza.

Nyuma gato y’uko abasirikare 10 b’Ababiligi bicwa n’abasirikare barindaga Perezida Habyarimana, ubushinjacyaha bwa gisirikare bw’u Bubiligi bwatangiye iperereza ariko ryagaragaje ko intagondwa zo muri Leta ya Habyarimana zitashakaga kugabana ubutegetsi na FPR ari zo zahanuye indege.

Inzobere z’abasirikare b’Ababiligi zakoze iperereza zavuze ko iyo ndege yahanuwe na Misile z’Abarusiya zitwa SAM 7 zari i Masaka, mu birometero bike uvuye ku Kibuga Mpuzamahanga cya Kanombe, ikigo cy’abasirikare cya Kanombe n’ingoro ya Perezida Habyarimana.

James Gasana wabaye Minisitiri w’Ingabo muri 1993 yavuze ko izahoze ari ingabo z’u Rwanda (Ex-FAR) zitigeze zitunga izo misile kandi nta basirikare bari bahugukiwe uko kuzikoreshwa bari bafite.

Ibi bituma hakekwa ko abarwanyi bari aba RPF - Inkotanyi barashe iyi ndege, ariko Gasana akavuga ko bidashoboka kuko hari hafi y’ikibuga cy’indege, ikigo cya gisirikare n’urugo rwa Perezida, agashimangira ko nta kuntu inkotanyi zari kwinjira muri ako gace bucece ntibazibone.

Mu iperereza ryakozwe n’abo Babiligi, babonye inyandiko y’impapuro ebyiri yanditswe n’uvuga ko yari mu bantu bane bacuze umugambi wo guhanura indege harimo n’Abafaransa babiri.

Lt Gen Roméo Dallaire wari ukuriye ingabo z’umuryango w’Abibumbye zizwi nka MINUAR zabungabungaga amahoro mu Rwanda mbere ya Jenoside no mu gihe yabaga ,agaragaza mu by’ukuri uwahanuye indege ya Perezida Habyarimana, agatanga ibimenyetso n’impamvu ashingiraho. Mu gitabo cye yise « J’ai serré la main du diable », bishaka kuvuga ngo "Nakoze mu kiganza cy’umudayimoni", , agaragaza iby’iraswa ry’indege ya Juvenal Habyarimana wari uri kumwe na Cyprien Ntaryamira.

Roméo Dallaire nk’umuntu wari uyoboye ingabo z’umuryango w’Abibumbye zabungabungaga amahoro mu Rwanda, yabashije kwibonera amahano yagwiriye u Rwanda mu 1994 ndetse yageragaje kurwanya ubwicanyi n’ubwo ingabo nkeya n’imbaraga ze bitari kubasha ubwabyo guhagarika ayo mahano. Ibikorwa bye, bivugwa ko byibuze byarokoye ababarirwa mu 30.000. Yagerageje guhamagara imiryango mpuzamahanga ngo itabare ariko ntibyagira icyo bigeraho. Gusa ubu avuga ko iyo abimenya ko gutabaza kwe kutazasubizwa, aho guhamagara kuri telefone aba yarafashe indege akajya gusaba ubutabazi amahanga ahibereye.

Habyarimana

                                                 Juvénal Habyarimana wari Perezida w’u Rwanda

Mu buhamya yatanze mu mwaka wa 2014, Lt Gen Romeo Dallaire yavuze ko ibimenyetso simusiga bihari bigaragaza ko indege ya Perezida Juvenal Habyarimana yarashwe n’abahezanguni bari bafatanyije mu buyobozi bwa Guverinoma y’icyo gihe. Ahinyura cyane ibyagiye bivugwa ko iyi ndege yaba yarahanuwe n’ingabo za FPR Inkotanyi akanagaragaza ibimenyetso ashingiraho.

Romeo Dallaire ati : "Agace indege yarasiwemo kari gacunzwe cyane n’ingabo zarindaga Perezida Habyarimana, hakaba ari hamwe mu hantu bitari gushoboka icyo gihe ko ingabo za FPR zagera. FPR kandi ntabwo bari bafite ibisasu bya ’Missiles Mistral’ byahanuye iriya ndege, ibi bisasu ni iby’Abafaransa kandi Abafaransa ni bo bari inyuma y’ingabo za Leta y’icyo gihe. "

Uyu mugabo akomeza avuga ko amatara yo ku kibuga cy’indege cy’i Kanombe babanje kuyazimya mbere gato y’uko indege ihagera, ibi bikaba byarabafashije kuyirasa mu buryo bworoshye. Lt Romeo Dallaire ati : "Nta gushidikanya na gato kuri mu ntekerezo zanjye, iyo ndebye biriya mu buryo bwa gisirikare n’ubuhanga bukoreshwamo, ndabibona ntashidikanya ko byakozwe n’abahezanguni bo ku ruhande rwa Perezida Habyarimana Juvenal. Ikindi gikwiye kwibazwaho, abasirikare barindaga Perezida bamaze ibyumweru bitatu barabujije abandi basirikare kugera aharasiwe indege, kugirango bayobye uwashaka kuzagira iperereza abikoraho."

Romeo Dallaire agaragaza ko impamvu yatumye abahezanguni bakoranaga na Guverinoma ya Habyarimana bafata icyemezo cyo kumwivugana, ari uko yari avuye mu masezerano y’amahoro ya Arusha yagombaga gutuma ingabo za FPR Inkotanyi zigabana na we ubutegetsi. Kugabana ubutegetsi na FPR, byumvikana neza ko byagombaga gutuma hari bamwe muri abo bahezanguni bari gutakaza imyanya yabo y’ubuyobozi, abandi basigayemo na bo bagakorana n’abantu bari gutambamira umugambi wa Jenoside yari imaze igihe itegurwa.

 Ntaryamira

                                                 Cyprien Ntaryamira wari Perezida w’u Burundi

Muri mwaka wa 2013, Colonel Thierno Athie wo muri Sénégal wari i Kigali mu 1994 mu butumwa bw’ingabo zari ziyobowe na Lt Gen Roméo Dallaire, nawe yatanze ubuhamya buhura neza n’ubw’uwari umuyoboye mu ngabo icyo gihe, ashimangira ko azi neza abarashe indege ya Habyarimana kuko aho byabereye yari ahibereye.

Uyu yivugiye ko mu mugoroba wa tariki ya 6 Mata 1994 yari mu rwakiriro rw’icyubahiro mu kibuga cy’indege cya Kanombe ahari hategerejwe Perezida Juvénal Habyarimana, akemeza ko yashidutse abona abasirikare barindaga Perezida bamugose akabuzwa kumenya ibyari bigiye kuba, bigaragaza ko bari bazi icyo bategereje gukora.

Abandi bagize icyo bavuga ko muntu waba warahanuye iyi ndege, ni abacamanza Mark Trevidic na Nathalie Poux, aba muri raporo yabo bakaba baragaragaje ko indege yari itwaye Juvenal Habyarimana na Cyprien Ntaryamira wari Perezida w’u Burundi, ishobora kuba yararashwe n’intagondwa z’abasirikare ba Habyarimana zitamushakaga.

Indi raporo yakozwe ku ihanurwa ry’iyi ndege ariko ikanengwa cyane kuko uwayikoze atigeze anabasha kugera aho iyi ndege yarasiwe, ni iyakozwe n’umucamanza w’umufaransa Jean Louis Bruguière wavuze ko yarashwe n’ingabo zari iza FPR Inkotanyi. Kuba ari Umufaransa ubwabyo kandi iki gihugu kikaba gishinjwa uruhare rugaragara muri Jenoside yakorewe abatutsi, benshi babihereyeho bagaragaza ko iyi raporo yo nta shingiro ifite, cyane ko nta n’ibimenyetso bifatika yigeze agaragaza akaba atarigeze anakandagira aho indege yarasiwe.

Igihugu cy’u Bufaransa, kiri mu byakomeje gutinda ku by’iperereza ry’uwaba yararashe iyi ndege ndetse mu mpera z’umwaka wa 2016 giheruka gutangaza ko kigiye gusubukura ubushakashatsi, hagashingirwa no ku buhamya butangwa na Kayumba Nyamwasa wahoze ari umugaba w’Ingabo z’u Rwanda ubu akaba atavuga rumwe na Leta y’u Rwanda, uyu we akaba yemeza ko indege yarashwe na Perezida Kagame n’ingabo yari ayoboye zabohoye u Rwanda, gusa ibi bihabanye n’ubuhamya benshi batanze ku waba yarahanuye iyi ndege.

Gabriel Habineza/Umubavu.com

JK : Nsubize Gabriel Habineza :


Kuba Leta y’Uburundi yasaba imilyango mpuzamahanga nka EAC, AU, na CIRGL ni ikintu kitagira uko gisa, hakenewe ko abantu badakorera kumarangamutima bakora iperereza kugirango abagizwe ho ingaruka z’iraswa ly’indege ya Habyarimana yalimo n’umukuru w’u Burundi Cyprien Ntaryamira bamenye ukuli kandi ababikoze bamenyekane, bagezwe imbere y’ubutabera babihanirwe uko bikwiye.

Sinemera isesengura ukora muli iyi nyandiko kuko amatohoza uha agaciro ushaka kwerekana ko aliyo abantu tugomba kwemera jye ntagaciro nshobora guha anketi ikorwa ikarangira ntamuntu igaragaje wakoze icyaha ngo ashyikilizwe ubutabera. Ibyo kuli jye ntaperereza lilimo. Ndaguha ingero munyandiko yawe.

1) 1)  Ubushinjacyaha bwa gisirikare bw’u Bubiligi :

Kuvuga ko intagondwa zo muri Leta ya Habyarimana zitashakaga kugabana ubutegetsi na FPR ari zo zahanuye indege ntashingiro kuko izo nzobere z’abasilikare nkuko ubita, banemeje ko indege yahanuwe na missile SAM z’abarusiya. Leta yaliho icyo gihe usibye Habyarimana abandi bali abasivire kandi na Habyarimana yali yarabusezeyemo kumugaragaro, izo ntagondwa zali muli Leta, zarashe indege zite ? zaguze izo missiles lyali hehe ? bazigiye he ? Niki cyatumye izo nzobere zitatubwira amazina kuko numva utamenya ko umuntu ali intagondwa utazi uwaliwe. Iyo nyandiko ivugwa ko babonye yanditswe  nuwari mu bantu bane bacuze umugambi wo guhanura indege harimo n’Abafaransa babiri kuki batatangaje amazina y’uwo muntu cyangwa ayabo bandi bacuranye umugambi ? Iyo nyandiko yali yandikiwe nde ?

2)  2)  Gasana Jemes :

Ibyo yavuze ko FAR zitigeze missiles zirasa indege ko ntanumu FAR wigeze aziga nanjye ndabyemera ; ariko kuvuga ko i Masaka Inkotanyi zitali kuhagera simbyemera sinzi niba koko aliko yabivuze kuko aziko ntacyazibujije kuva ku Mulindi zikaza gutwara abantu muli gereza ya Ruhengeli kandi yali ilinzwe ndetse n’umujyi wa Ruhengeli ntiwalimo abasilikare bacye. Numva icyoroshye ali ukujya i Masaka hatali halinzwe kuko ntacyo bahalindaga.

Twakwibutsa ko Inkotanyi zali muli CND ntaho zali zibujijwe kujya mu Rwanda kandi bamwe muli zo bagendaga mumodoka za UN nka ba Karenzi ingabo za FAR zitanashoboraga guhagalika ngo zireba icyo bikoreye. (Muzabaze uko Rebero yafashwe)

 
3)   
Lt Gen Roméo Dallaire :

Urandika ko agaragaza mu by’ukuri uwahanuye indege ya Perezida Habyarimana, agatanga ibimenyetso n’impamvu ashingiraho. Yagaragaje ko uwayirashe yitwa nde ? kuvuga ko yarashwe n’abahezanguni nibyo bimenyetso simusiga afite ? Kuvuga ko agace indege yarasiwemo kari gacunzwe cyane n’ingabo zarindaga Perezida Habyarimana ko Inkotanyi zitali kuhagera byo simbigarukaho, usibyeko umuntu atabura kubaza icyo aba GP bali kulinda i Masaka ? Kandi muby’ukuli zone ya Kigali ntabwo yali ilinzwe na FAR ahubwo yali yarashyizwe mumaboko y’ingabo zuyu Dallaire, kandi izo ngaboze zali zigize MINUAR halimo n’Inkotanyi.
Arongera ati Inkotanyi nta Missiles zirasa indege zali zifite, aha ni ugusetsa imikara ; Indege BN2A Islander zarasiye Matimba taliki ya 07/10/90 cyangwa Kajugujugu Gazelle zarasiye Nyakayaga taliki ya 23/10/90 zazirashishije amabuye ?

 Arongera ati : amatara yo ku kibuga cy’indege cy’i Kanombe babanje kuyazimya mbere gato y’uko indege ihagera, ibi bikaba byarabafashije kuyirasa mu buryo bworoshye. Amatara yaka kukibuga cy’indege yakorohereza ate abashaka kurasa indege bali i Masaka ? Abapilote b’indege ya Habyarimana bavuganye na Tour de contrôle ya Kanombe kugeza batambutse balise ya Kabuga ntanalimwe bigeze bavuga cyangwa babaza impamvu ikibuga kidacanye. (Amajwi y’ibiganiro byo muli Tour de contrôle yarabonetse). Iki rero ni ikinyoma kuko ikibuga (Pistes) bakizimije indege ya Habyarimana imaze kuraswa kugirango indege yali iyikulikiye itagwa kuko ntabwo yali itegerejwe ( Nta plan de vol yali yatanze). Nyuma byaje kumenyekana ko yali indege ya gisilikare y’ababiligi yo mubwoko bwa Hercule C130 kuko yakomeje ikajya kugwa i Bujumbura.

Ikindi kinyoma mubyo Général Dallaire avuga ni aho avuga ko abasilikare balindaga Habyarimana bamaze ibyumweru 3 barabujije abandi basilikare kugera aho indege yarasiwe murwego rwo kugirango bayobye uwashaka kugira iperereza abikoraho : Aha Général Dallaire yibagiwe ko abasilikare batoraguye impombo ebyili zalimo missiles zarashe indege bali kumwe na Capitaine Munyaneza, batali abo mubasilikare balindaga Perezida Habyarimana ?

Kuvuga ko abahezanguni bishe Habyarimana washakaga kugabana ubutegetsi n’Inkotanyi ngo kuko byumvikana neza ko byagombaga gutuma hari bamwe muri abo bahezanguni bari gutakaza imyanya yabo y’ubuyobozi Aha naho Dallaire aribagirwa ko kugabana imyanya mungabo byali byararangiye cyera abazayobora État-Major n’indi mitwe nka za Brigade bali baramaze gushyirwaho haba muli AR cyangwa muli Gendarmerie kandi n’inama ya Leta yali yaramaze kubemeza.

4) Colonel Thierno Athie wo muri Sénégal:

Uyu yavuga ate ko azi neza abarashe indege ya Habyarimana kuko aho byabereye yari ahibereye kandi agahindukira akavuga ko yali muli Salon d’honneur kukibuga cy’indege I Kanombe mugihe ibyabaye byabereye I Masaka?

5) Abacamanza Mark Trevidic na Nathalie Poux :

Ngo muri raporo yabo bakaba baragaragaje ko indege yari itwaye Juvenal Habyarimana na Cyprien Ntaryamira, ishobora kuba yararashwe n’intagondwa z’abasirikare ba Habyarimana zitamushakaga : Aha ni ugushaka gutwerera aba bacamanza ibyo batigeze bavuga kuko kugeza ubu iperereza lyabo ritararangira.

 
6) Umucamanza  Jean Louis Bruguière

Uyu mucamanza, umunyamakuru Gabriel Habineza aramunenga cyane ndetse akavuga ko raporo ye n’abandi bantu bayinenze ngo kuko atigeze agera aho indege yarasiwe. Nyamara abazi ibyiyi dosiye bazi impamvu Jean Louis Bruguière atemerewe na Leta y’u Rwanda gukandagira mwicyo gihugu. Ariko ibiramambu, niwe wenyine mubakoze iperereza kw’iraswa ly’indege yali itwaye Perezida Habyarimana na Ntaryamira wabashije kwerekana ibimenyetso simusiga byerekana ko indege yarashwe n’abasilikare b’Inkotanyi zali ziyobowe na Général Paul Kagame. Ibimenyetso yatanze ni ibi :

-       Amazina y’abarashe indege

-       Aho indege yarasiwe

-       Umubare n’ubwoko bwa missiles zarashe indege ndetse na numero zazo.

-       Uko zageze i Masaka zarasiwe, uwazihagejeje nuko yazihagejeje

-       Aho missiles zali zibitse mbere yo kujya kuzirasa n’uwali azibitse

-       Uko missiles zavuye m’ububiko ku Mulindi wa Byumba kucyicaro cy’Inkotanyi zikazanwa muli CND mbere yuko ziraswa, avuga uwazizanye n’uwazipakije

-       Aho missiles zavuye mbere yo kuzanwa ku Mulindi.

-       Aho izi missile zaguzwe, uwaziguze, umubare yaguze, kandi Bruguière akerekana ko numéro za missiles zarasiwe I Masaka zili mumubare wa missiles zaguzwe na Uganda m’Uburusiya, kandi Jean Louis Bruguière yagiyeyo barabimwemerera, kandi na Uganda ntiligera ihakana ko ataliyo yaziguze kuko impapuro yaziguliyeho zirahali.

None nyuma y’ibi byose, Jean Louis Bruguière yahindurwa ate umucamanza w’umubeshyi kandi mubantu bose bakoze amaperereza kw’iraswa ly’iyi ndege balimo na Leta ya FPR Inkotanyi; aliwe wenyine wasohoye amazina y’abantu bacuze umugambi wo kwica Habyarimana bakanawushyira mubikorwa akanasohora impapuro zo kubashyikiliza ubutabera?

Nizeye ko muvandimwe Gabriel Habineza n’abandi musesengura kimwe ko umuganda wanjye urushaho kubereka ko ibintu bitagenze nk’uko mubikeka cyangwa nk’uko babibabwiye.

Gira amahoro

Maj Jacques Kanyamibwa

Tweet